۸۱۷ مطلب
در میانه جشنهای سالگرد انقلاب، نمایش موشکی ایران و آزمایش ضدبالستیک اسرائیل همزمان با مذاکرات دشوار تهران–واشنگتن، نبردی فراتر از گفتوگوی فنی را رقم زده است. ترامپ بهدنبال «معاملهای بزرگ» بدون ورود به جنگ است؛ ایران توافقی آبرومندانه میخواهد که تسلیم تلقی نشود. اسرائیل گنجاندن موشکهای بالستیک را شرط امنیت وجودی خود میداند. پیشنهادهای هستهای ایران با فشار تحریمها همراه است، اما گره موشکی میتواند توازن شکننده مذاکرات را بر هم زند.
توافق هستهای ۲۰۱۵ که زمانی نماد گشایش تاریخی میان ایران و غرب بود، امروز بیش از هر چیز به فرصتی از دسترفته شباهت دارد. بنبست دیپلماتیک، بیاعتمادی متقابل، بازی فرسایندهٔ تحریم و غنیسازی، و تفسیرهای متضاد از «روح توافق» مانع هرگونه پیشرفت شدهاند. در این میان، چرخش آرام کشورهای عربی و هراس مشترک از جنگ، تنها عامل مهارکنندهٔ تنش است؛ هرچند فشارهای سیاسی، تهدید نظامی و رقابتهای منطقهای همچنان مسیر تقابل را زنده نگه داشتهاند.
«ترامپ می خواهد بداند که آیا ناو آبراهام لینکلن می تواند از بارانِ موشک های هایپرسونیک ایرانی جان سالم به در ببرد یا خیر؟ آیا ایران با کمک تجهیزات راداری چینی که در اختیار دارد می تواند ضربه ای جدی را به جنگنده های اف 35 بزند یا خیر؟ حقیقت ماجرا این است که واقعیت های ژئوپلیتیکی بسیار تلختر از لفاظی هایی هستند که ایراد می شوند. ایران یک بازیگر قوی است که زرادخانه ای بزرگ از تسلیحات مرگبار در اختیار دارد.»
«هر حمله ای به ایران به احتمال زیاد روند بازرسی های هسته ای در این کشور را به کل پایان خواهد داد و بُعد تسلیحاتی توان هسته ای ایران را برجسته می کند و منطقه را درگیر تنش های دائمی خواهد کرد.»
تحولات اخیر نشان میدهد تهران ضمن تأکید بر دیپلماسی، توافق را منوط به عدالت، توازن و حفظ حاکمیت میداند. همزمان، سفر بنیامین نتانیاهو به واشنگتن و فشار برای گنجاندن برنامه موشکی ایران در مذاکرات، بیانگر تلاش تلآویو برای اثرگذاری بر چارچوب توافق احتمالی است. آمریکا نیز همزمان مذاکره و فشار نظامی را پیش میبرد، اما هزینههای داخلی و منطقهای، احتمال جنگ فراگیر را کاهش داده است.
پس از ماهها تنش، آمریکا با پذیرش مذاکرات غیرمستقیم در مسقط، عملاً شروط ایران دربارهٔ مکان و قالب گفتوگو را پذیرفت؛ امری که نگرانی جدی اسرائیل را برانگیخته است. تلآویو بیم دارد مذاکرات صرفاً به پروندهٔ هستهای محدود شود و برنامهٔ موشکی و شبکهٔ منطقهای ایران نادیده بماند. شکاف اصلی میان ارزیابی واشنگتن و تلآویو، بر سر کارآمدی حملهٔ نظامی و میزان بازدارندگی ایران است. در این میان، بنبست سیاسی داخلی نتانیاهو، خطر قمار نظامی را افزایش داده است.
گفتوگوهای غیرمستقیم ایران و آمریکا با ارزیابی مثبت مقامات ایرانی ادامه یافته، اما آینده آن به تغییر واقعی رویکرد واشنگتن گره خورده است. همزمان، آمریکا تلاش دارد با شرطگذاریهای حداکثری، فشار را در پوشش دیپلماسی حفظ کند؛ رویکردی که حتی رسانههای غربی آن را به بنبست رسیده میدانند. در این میان، بحرانهای داخلی ترامپ، گزینه نظامی را به حاشیه رانده و اسرائیل را نگران توافقی کرده که بدون تأمین مطالباتش شکل بگیرد؛ وضعیتی که به تشدید جنگ روانی تلآویو انجامیده است.
نشریه اسرائیلی یدیعوت آحارونوت جزئیات تازهای از دیدار نتانیاهو و ترامپ را فاش کرد و از دیدار محرمانه این دو سخن گفت.
مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط در نقطهای حساس میان دیپلماسی و تقابل جریان دارد؛ گفتوگوهایی که زیر سایه آرایش نظامی آمریکا، تحریمهای جدید و تهدید صریح ترامپ به اقدام نظامی پیش میرود. واشنگتن بر بستن کامل پرونده هستهای تمرکز دارد، در حالی که تهران بر حفظ غنیسازی و خطوط قرمز دفاعی پافشاری میکند. همزمان، اسرائیل نگران «توافقی محدود» است و با تشدید فشار سیاسی و حتی تهدید نظامی، تلاش می کند مسیر مذاکرات را تغییر دهد.
نخستین دور مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط بدون دستاورد ملموس پایان یافت، اما نشان داد کانال دیپلماتیک همچنان باز است. اختلافات بنیادین بر سر دامنه مذاکرات، غنیسازی، تحریمها و محیط نظامی پابرجاست و بیاعتمادی متقابل، شالوده گفتوگوها را سست کرده است. همزمان، شتاب در برگزاری دور دوم بیانگر احساس فوریت در واشنگتن و آزمون محتاطانه این ارزیابی از سوی تهران است. نتیجه محتمل، نه توافق و نه جنگ، بلکه بنبستی مدیریتشده است.
