راز درآمد بالا در ایران؛ سقف دستمزد کجاست؟

 ایران‌تلنت در گزارش تازه خود، از انتظارات نیروی کار نسبت به حقوق و دستمزد در سال ۱۴۰۵ پرده برداشته است.

به گزارش دنیای اقتصاد، این گزارش نشان می‌دهد موج انتظارات مزدی در میان گروه‌های مختلف شغلی در حال افزایش است. فشار تورم و نااطمینانی اقتصادی، این انتظارات را از یک عدد ساده به مجموعه‌ای از خواسته‌های چند لایه تبدیل کرده است. در نهایت، بازار کار ۱۴۰۵ در نقطه‌ای ایستاده که حقوق دیگر فقط پرداخت ماهانه نیست، بلکه بازتابی از فشار معیشت و بازتعریف ارزش کار است. 

 سقف بسته درآمد در ایران

بازار کار ایران در سال‌های اخیر بیش از هر زمان دیگری به میدان شکاف‌های درآمدی تبدیل شده؛ جایی که نیمی از کارشناسان در بازه‌ای میان ۲۵ تا ۴۶‌میلیون تومان گرفتار شده‌اند، در حالی‌ که تنها ۱۰ درصد آنها موفق به عبور از مرز ۶۰‌میلیون تومان می‌شوند. در سوی دیگر، مدیران نیز اگرچه تا سطوح ۹۰‌میلیون تومان پیش می‌روند، اما ورود به باشگاه درآمدهای بالای ۱۴۰‌میلیون تومان همچنان در انحصار اقلیتی کوچک باقی مانده است. 

 تهران، مرکز فرماندهی دستمزدها

در سطح کارشناسی و مشاغل تخصصی، تهران همچنان قطب اصلی پرداخت‌های بالا در اغلب گروه‌های شغلی است. 

در حوزه‌هایی مانند برنامه‌نویسی، فناوری اطلاعات، تحلیل داده و تحقیق و توسعه، حقوق دریافتی در استان‌های دیگر معمولا ۱۰ تا ۲۰‌میلیون تومان کمتر از تهران است. در مشاغل ستادی نیز این اختلاف به حدود ۵ تا ۱۵‌میلیون تومان می‌رسد. 

در حالی‌ که مدیران حوزه‌های عملیاتی و توزیع در برخی استان‌های نفت‌خیز حتی درآمدی بالاتر از تهران دارند، در حوزه‌های دانش‌بنیان این روند معکوس است؛ به‌طوری که مدیران تحقیق و توسعه، تحلیل داده، کسب‌وکار و IT در خارج از تهران با کاهش بیش از ۳۰ درصدی حقوق نسبت به پایتخت مواجه هستند.

نقش‌هایی مانند ایمنی (HSE)، مدیریت پروژه، عملیات و... در استان‌های نفت‌خیز گاهی حقوقی برابر یا بالاتر از پایتخت دریافت می‌کنند؛ به‌طوری که مدیران «توزیع و پخش» در این مناطق تا ۲۶ درصد حقوق بالاتری نسبت به همتایان تهرانی دارند.  میانگین حقوق کارشناسان در شهر تهران 39.2‌میلیون تومان برآورده شده و این در حالی است که استان‌های نفت خیز نسبت به این رقم فاصله چندانی ندارند و حقوق آنها 38.3 میلیون تومان ثبت شده که اختلاف 2.3 درصدی نسبت به استان تهران دارند.

 چه عواملی حقوق را تعیین می‌کنند؟

در بازار کار ایران، سطح حقوق تنها به یک عامل وابسته نیست و از تعامل چند متغیر کلیدی شکل می‌گیرد که شامل سابقه کار، سطح تحصیلات، اندازه و نوع سازمان و جایگاه شغلی می‌شود. در این ساختار، «سابقه شغلی»، «مدرک تحصیلی» دو محور اصلی تعیین‌کننده سطح درآمد را تشکیل می‌دهند و هرکدام نقش مهمی در شکل‌گیری مسیر حقوق و مزایای افراد ایفا می‌کنند.

بر اساس آمار منتشر شده از سوی ایران تلنت، در سطح کارشناس، میانگین حقوق افراد با کمتر از ۳ سال سابقه ۲۶.۴‌میلیون تومان است. این رقم برای ۳ تا ۷ سال سابقه به ۳۵.۱‌میلیون تومان، برای ۷ تا ۱۵ سال به 43‌میلیون تومان و برای بیش از ۱۵ سال به ۴۶.۲‌میلیون تومان می‌رسد.

شکاف درآمدی نشان می‌دهد کارشناسان با بیش از ۱۵ سال سابقه به‌طور میانگین ۴۲.۹ درصد بیشتر از افراد زیر ۳ سال حقوق می‌گیرند. با این حال، ۱۰ درصد از تازه‌واردها درآمدی بالاتر از ۲۵ درصد افراد با بیش از ۱۵ سال سابقه دارند که نقش عوامل دیگری مانند تخصص و نوع شرکت را نشان می‌دهد.

در سطح مدیر، سطح درآمد به‌مراتب بالاتر است. میانگین حقوق مدیران با کمتر از ۳ سال سابقه 58‌میلیون تومان، با ۳ تا ۷ سال ۶۰.۲‌میلیون تومان، با ۷ تا ۱۵ سال ۷۰.۲‌میلیون تومان و با بیش از ۱۵ سال ۸۷.۳‌میلیون تومان است. آستانه ورود به ۱۰ درصد پردرآمدها برای مدیران با بیش از ۱۵ سال سابقه ۱۵۰‌میلیون تومان و برای سایرین ۱۱۰‌میلیون تومان است. شکاف درآمدی نیز نشان می‌دهد مدیران باسابقه بیش از ۱۵ سال، به‌طور میانگین ۳۳.۶ درصد بیشتر از مدیران تازه‌کار درآمد دارند.

سراسری‌ها در صدر درآمد

نتایج بررسی توزیع حقوق در میان فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های مختلف نشان می‌دهد که نوع دانشگاه همچنان یکی از متغیرهای اثرگذار بر سطح درآمد در بازار کار است، هرچند شدت این اثر در همه سطوح شغلی یکسان نیست. در میان گروه‌های مورد بررسی، میانگین حقوق کارشناسان دانشگاه آزاد 39.2‌میلیون تومان برآورد شده است.

این در حالی است که حقوق کارشناسان فارغ التحصیل از دانشگاه‌های سراسری حدود 42‌میلیون ثبت شده است.  در سوی دیگر، فارغ‌التحصیلانی که تحصیلات خود را در خارج از ایران گذرانده‌اند، بالاترین سطح درآمد را تجربه می‌کنند؛ به‌طوری‌که میانگین حقوق آنها حدود 42.7‌میلیون تومان برآورد شده و این گروه نزدیک به ۸.۹٪ بالاتر از مبنای مقایسه‌ای قرار می‌گیرد.

 با این حال، در سطوح بالاتر درآمدی، شدت  اثر تحصیلات دانشگاهی کاهش می‌یابد و عوامل دیگری مانند تجربه، مهارت و جایگاه شغلی نقش پررنگ‌تری پیدا می‌کنند. 

 پشت پای بازار کار به خانم‌ها؟

 در حالی‌که در بخش قابل‌توجهی از گروه‌های شغلی همچنان دستمزد مدیران مرد بالاتر است، در برخی حوزه‌ها وضعیت کاملا برعکس می‌شود. در خدمات گردشگری و پذیرایی، مدیران زن حدود ۵درصد بیشتر از مردان حقوق دریافت می‌کنند. این فاصله در حقوقی و امور قراردادی بسیار چشم‌گیرتر است؛ جایی که مزیت درآمدی زنان به ۳۸ درصد می‌رسد. با این حال، تصویر کلی همچنان نشان می‌دهد که در اغلب حوزه‌ها از فناوری و بازاریابی گرفته تا مشاغل عملیاتی، سطح درآمد مدیران مرد بالاتر است. این الگو بیانگر آن است که اختلاف دستمزد در سطح مدیریت، بیش از آنکه صرفا جنسیتی باشد، به شدت تحت‌تاثیر ماهیت صنعت، ساختار شغلی و ارزش‌گذاری تخصص‌ها قرار دارد.

 انتظارات از بازار کار 1405

 میانگین انتظار افزایش حقوق در سطح مدیریتی ۶۰ درصد و در سطح کارشناسی ۵۴ درصد است که نشان‌دهنده فشار اقتصادی بالاتر بر مدیران است. افراد فاقد تحصیلات دانشگاهی در سطح کارشناسی با ۷۰ درصد و در سطح مدیریتی با ۶۷ درصد، بالاترین سطح انتظار افزایش حقوق را ثبت کرده‌اند. در مقابل، افراد دارای مدارک تخصصی، انتظاراتی پایین‌تر در حدود ۶۵ درصد در سطح کارشناسی و ۵۹ درصد در سطح مدیریتی دارند.

از نظر جغرافیایی، تهران در سطح کارشناسی با ۶۰ درصد انتظار افزایش حقوق پیشتاز است، اما در سطح مدیریتی، استان‌های صنعتی و نفت‌خیز با ۶۲ درصد اندکی بالاتر قرار دارند. 

در سطح کارشناسی، مردان با ۵۶ درصد در مقایسه با زنان با ۴۸ درصد، انتظار افزایش حقوق بالاتری دارند. این شکاف در سطح مدیریتی نیز ادامه یافته و به ۱۲ درصد می‌رسد.

افراد متأهل نیز به دلیل فشارهای اقتصادی و خانوادگی، در هر دو سطح کارشناسی (۵۹ درصد) و مدیریتی (۶۱ درصد)، انتظارات بالاتری نسبت به افراد مجرد دارند.