نیویورکتایمز خبر داد: گام بعدی ترامپ بعد از شکست مذاکرات هفته آینده مشخص میشود
مقامات کاخ سفید گفتند گام بعدی رئیسجمهوری ایالات متحده آخر هفته در جریان سفر ترامپ به فلوریدا مشخص خواهد شد و دولت و وزارت دفاع تسلیم خواستههای او هستند.
جی. دی. ونس، معاون رئیسجمهوری ایالات متحده که با هدف کسب امتیاز از مقامهای ایران راهی اسلامآباد شد، شکست خورد و دست خالی بازگشت. ناظران غربی با استناد به پیشینه مذکرات تهران و واشنگتن درباره حق غنیسازی ایران این شکست را محتمل میدانستند و باور داشتند ایران از حق غنیسازی خود دست نخواهد کشید.
نیویورک تایمز با انتشار یادداشتی با اشاره به بینتیجه بودن مذاکرات اسلامآباد طی گزارشی به قلم دیوید سنجر نوشت: دولت ترامپ در شرایط کنونی چندین گزینه ناخوشایند پیش رو دارد: مذاکره طولانی با تهران بر سر آینده برنامه هستهای این کشور یا از سرگیری رویارویی، جنگی که پیشتر بازارهای انرژی را مختل و اقتصاد جهانی را زیر و رو کرده است.
در این میان گزینه محتملتر برای رئیسجمهوری آمریکاخیز برای بازگشایی تنگه استراتژیک هرمز است، تنگهای که امروز توسط ایران مدیریت میشود و ظاهرا هرگونه تلاشی برای بازگشاییاش میتواند زمینه را برای رویارویی طولانیمدت و پرهزینه هموار کند.
نیویورک تایمز در ادامه این گزارش ادعایی آورد: مقامات کاخ سفید گفتند گام بعدی رئیسجمهوری ایالات متحده آخر هفته در جریان سفر ترامپ به فلوریدا مشخص خواهد شد و دولت و وزارت دفاع تسلیم خواستههای او هستند. با این حال به باور نویسنده این گزارش گزینههای پیش رو از منظر استراتژیک و سیاسی به شکل قابل توجهی منفی است.
بازگشت به نقطه صفر
براساس گزارشهای منابع خبری، ونس در مورد آنچه در طول بیش از ۲۱ ساعت مذاکره میان هیاتهای نمیاندگی ایران و آمریکا رد و بدل شد، سکوت کرده و صرفا مدعی است که از هیات ایرانی خواسته تا غنیسازی صفر را بپذیرند، خواستهای که تهران با آن مخالف بوده و هست.
در همین راستا ونس در گفتوگو با خبرنگاران مدعی شد: «ما برای طرف ایرانی کاملاً خطوط قرمزمان را روشن کردهایم و به آنها گفتیم حاضریم با چه گزینههایی خود را تطبیق دهیم.»
او افزود: «آنها تصمیم گرفتهاند شرایط ما را نپذیرند».
سنجر در ادامه گزارش ادعاییاش با استناد به اظهارات ادعایی ونس نوشت: مذاکرات اسلام اباد نیز تفاوت چندانی با مذاکرهای که اواخر فوریه در ژنو به بنبست رسید، نداشت، رایزنیهایی که زمینه ساز تجاوز ایالات متحده و رژیم اسراییل به ایران شد و رویارویی پرهزینهای را در خلیج فارس رقم زد.
ایران تسلیم نمیشود
پیشتر پنتاگون تصور میکرد که ایران بعد از حمله نظامی آمریکا از خواستههای خود عقب نشسته و تن به امتیازهای حداکثری خواهد داد، فرضیهای که محقق نشد. ایران نشان داد که در برابر هرگونه تجاوز و بمباران نظامی تسلیم نخواهد شد. از همین رو وزارت امور خارجه ایران در بیانیهای اعلام کرد: «فقدان رهبری انقلاب و سایر مقامهای رسمی و ارشد کشورمان، عزیزان و هموطنانمان، ما را برای پیگیری منافع و حقوق ملت ایران، قاطعتر از هر زمان دیگری کرده است.»
این بیانیه در حالی منتشر شد که ونس عازم فرودگاه نظامی بود تا دست خالی به واشنگتن بازگردد. گروهی میگویند شاید رویکرد طرفین تغییر کند. اما دولت ترامپ خواهان مذاکرهای طولانی و پیچیده با ایران بوده و همین گزاره در مواضع ترامپ مشهود است.
رئیسجمهوری ایالات متحده مدعی پیروزی است (هرچند دستاوردی جر ویرانی بازارهای جهانی و اختلال در فرایند ارسال انرژی برجای نگذاشته است). بنابراین، همانطور که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه، ادعا کرده، ایران باید به سادگی «تسلیم» شود، خواستهای که هیچگاه محقق نمیشود.
ایران چه میخواهد؟
آخرین توافق بزرگ بین تهران و واشنگتن که در دوران دولت اوباما حاصل شد ماحصل دو سال مذاکره و مصالحه بود. دولت وقت ایالات متحده امتیازهای مورد نظر تهران را اعطا کرد، از جمله صدور مجوز به ایران برای حفظ مقدار کمی از ذخایر هستهای خود و لغو تدریجی محدودیتهای حاکم بر فعالیتهای هستهای آن تا سال ۲۰۳۰، زمانی که ایران مجاز به انجام هرگونه فعالیت هستهای مجاز تحت پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای میبود.
اما بنبستی که ونس با آن مواجه شد، اساساً همان بنبستی است که مذاکرات را در اواخر فوریه از مسیر خود خارج کرد و بستر ساز جنگ شد. (مذاکرات فوریه توسط ویتکوف و جارد کوشنر، داماد رئیسجمهور، که در طول بیش از ۲۰ ساعت مذاکره در اسلامآباد حضور داشتند، هدایت شد.)
در آن بازه زمانی، ایرانیها تاکید کردند که فعالیتهای هستهای خود را برای چند سال «به حالت تعلیق» درآورده، اما ذخایر خود را حفظ و توانایی غنیسازی اورانیوم در خاک ایران را داشته باشند. از منظر تهران چنین حقی برای ایران به عنوان امضاکننده پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای، حقی است طبیعی و مشروع.
از منظر آمریکاییها، تاکید تهران بر حق غنیسازی همان متغیری بود که ویتکاف طی ادعایی آن را «نشانهای» نامید مبنی بر اینکه ایران همیشه به دنبال گزینهای آماده برای ساخت سلاح هستهای است، حتی اگر هرگز از این گزینه استفاده نکند. حال به نظر میرسد سی و هشت روز جنگ این دیدگاه را تقویت کرده است.
بازارها قربانی استراتژی مرد دیوانه
سنجر در گزارش خود مدعی است: اهرم اصلی ترامپ توسل دوباره به گزینه نظامی است. این در حالی است که آتشبس شکننده دو هفتهای، ۲۱ آوریل به پایان میرسد. اما اگرچه تهدید از سرگیری عملیات جنگی ممکن است در روزهای آینده مطرح شود، اما این یک انتخاب سیاسی مناسب برای ترامپ نیست؛ و ایران این حقیقت را به خوبی میداند.
ترامپ هفته گذشته آتشبس را تا حد زیادی برای تسکین درد ناشی از از دست دادن ۲۰ درصد از منابع نفتی جهان اعلام کرد، گزارهای که باعث افزایش قیمت بنزین، کمبود کود و در میان سایر منابع حیاتی، هلیوم برای تولید نیمهرساناها شده بود. بازارها با انتشار خبر توافق احتمالی، حتی دستیابی به توافق ناقص یا نامطلوب، اندکی آرام گرفتند. حال در صورت از سرگیری جنگ، احتمالاً بازارها دوباره دچار نوسانهای جدی خواهند شد و تورم – که در حال حاضر تا ۳.۳ درصد است – افزایش خواهد یافت.
اهرم قدرتمند ایران
در چنین شرایطی تنها موضوعی که از منظر واشنگتن اولویت دارد بازگشایی تنگه هرمز است. مقامهای رسمی ایران، در توصیف رایزنیهای اخیر، «مدیریت هرمز توسط ایران» را در صدر فهرست مسائل مورد بحث قرار دادند. وزارت امور خارجه ایران در بیانیهای اعلام کرد: «در ۲۴ ساعت گذشته، بحثهایی در مورد موضوعات اصلی، از جمله تنگه هرمز، مسئله هستهای، غرامتهای جنگ، لغو تحریمها و پایان کامل جنگ علیه ایران، انجام شد».
فهرست موضوعات مورد بحث قابل توجه است، زیرا بستن تنگه تا پیش از شروع جنگ مطرح نبود و ایرانیها تصمیم گرفتند از قویترین سلاح خود در این رویارویی استفاده کنند. اکنون کنترل این آبراه در میان سایر خواستههای ایران، از جمله پرداخت خسارتهای وارده به ایران در جریان بمباران و توقف حملات موشکی ایالات متحده و لغو بیش از دو دهه تحریم شرایط را پیچیدهتر کرده است.
ایالات متحده ایده اول را رد کرده و مدعی است که ایده دوم تنها میتواند به آرامی و اجرای بندهای توافق توسط ایران محقق شود. در این میان آنچه سفر ونس روشن کرد این است که هر دو طرف تصور میکنند که در دور اول پیروز شدهاند: ایالات متحده تکیه بر گزینه نظامی، و ایرانیها با مقاومت. به نظر نمیرسد هیچکدام حال و هوای مصالحه داشته باشند.
